هنگامی که رشد اقتصادی در کشوری برای دوره ای چند ساله از روند بلند مدت آن فراتر میرود  و یا به عبارت دیگر اقتصاد در سطحی بالاتر از ظرفیت بلند مدت خود توسعه می یابد این بحث مطرح می شود که در صورت تغییر جهت متغییرهای اقتصادی و پیدایش شرایط رکودی و انقباضی چگونه میتوان از سقوط  تند شاخصها جلوگیری کرده و  به نرمی به  مسیر بلند مدت رشد اقتصادی بازگشت بدون انکه عوامل اقتصادی (تولید کنندگان و مصرف کنندگان)  متحمل فشارها و آسیب های  زیادی در تغییر چرخه اقتصادی شوند. برای مثال سال گذشته و قبل از بروز نشانه های بحران اعتباری و  بازارهای مالی  با توجه به رشد قوی اقتصادی طی سالهای 2003 الی 2007 میلادی  در آمریکای شمالی و چین و بطور کلی  در اقتصاد جهانی  مباحث زیادی پیرامون فرود نرم(1)  اقتصاد  آمریکا و به خصوص چین به مسیر بلند مدت رشد آنها  پس از یک دوره انبساط شدید فعالیتهای اقتصادی مطرح بود و این مباحث هنوز در مورد چین ادامه دارد. حال در اقتصاد کشورمان پس از چند سال رشد سریع مخارج بخش عمومی که با افزایش درامدهای نفتی امکان پذیر شده بود با کاهش قیمتهای نفت مواجهیم که به احتمال قوی برای چند سال آینده و تا باز گشت اقتصاد جهانی به دوره رونق ادامه خواهد یافت، وبنابراین هم اینک مساله فرود نرم برای اقتصاد کشور ما و به خصوص بودجه بخش عمومی مطرح است.  اگر  در سالهای  گذشته کارشناسان اقتصادی کشور از خطرات انبساط بیرویه مالی و تبعات منفی آن در صورت کاهش درامدها هشدار میدادند شرایط کنونی ایجاب می کند پیرامون سیاستهای مناسب برای کمینه کردن اثرات کاهش درامدها بر بخش عمومی و اقتصاد کشور تبادل نظر شود زیرا به نظر میرسد این مساله در ماه ها و  سال های نزدیک آینده موضوع اصلی مدیریت اقتصاد کلان  کشور باشد.

(دکتر مهدی عسلی)

طرح مساله

قیمت نفت خام در هفته ها و روزهای اخیر کاهش زیادی پیدا کرده  به طوری که قیمت نفت های شاخص (برنت و دبلیو-تی-آی) به حدود  45 دلار و قیمت نفت ایران به کمتر از 40 دلار در هر بشکه رسیده است. این کاهش قیمتهای نفت از حدود  147  دلار به کمتر از45   دلار ( تنزل حدود 70%) ظرف مدتی نسبتا کوتاه (5 ماه) در تاریخ تحولات بازارهای نفت بی سابقه بوده است. بدون تردید عامل اصلی این سقوط قیمت نفت  کاهش شدید تقاضای جهانی برای نفت و مواد اولیه  است زیرا عرضه نفت خام در این فاصله افزایش پیدا نکرده است. شاید بتوان  دلایل رسیدن به وضعیت کنونی بازار نفت را در سطور زیر خلاصه کرد:

(دکتر مهدی عسلی)

به نام خدا

مقدمه

با گسترش بحران بازارهای مالی و سقوط شاخصهای بورس سهام در مراکز مهم اقتصادی دنیا در ماه ها و هفته های اخیر شاهد اظهار نظر های متفاوتی از سوی مسیولان اقتصادی و سیاسی کشور بوده ایم. هر چند این نظرات دامنه ای وسیع از ابراز خرسندی نسبت به وقوع این بحران در جوامع صنعتی و تلقی آن به مثابه تنبیهی الهی برای این کشورها تا اظهار نگرانی از اثرات منفی این بحران بر فعالیتهای اقتصادی کشور را در بر میگیرد اما در مجموع و با کاهش قیمتهای نفت و سقوط شاخصهای بازار سهام تهران به نظر میرسد خوشبینی های اولیه نسبت به برکنار بودن کشور از اثرات منفی این بحران جای خود را به نگرانی و احساس لزوم هوشیاری در این مورد را داده است. خبر تشکیل هیاتی در دولت  برای بررسی این بحران و اثرات احتمالی آن بر اقتصاد کشور خود موید این امر است. البته در هفته های گذشته شماری از صاحبنظران و کارشناسان اقتصادی کشور در این باره سخن گفته و نوشته های منتشر کرده اند با اینحال اهمیت موضوع ایجاب میکند تبادل نظر بیشتری در این زمینه صورت گیرد تا ابعاد قضیه روشنتر شده و احیانا در تصمیم گیریها به کار آید. در این نوشته با استفاده از گزارشهای منتشر شده از سوی کارشناسان و موسسات تخصصی بین المللی (1)،  بطور خلاصه دلایل، ابعاد و پیامدهای احتمالی بحران اعتباری و مالی کشورهای بزرگ صنعتی و اقتصادهای در حال ظهور بررسی شده است. تکیه اصلی در این بررسی بر تحولات اقتصادی در امریکا است هرچند به سیاستهای کشورهای صنعتی دیگر نیز اشاره شده است.

(Dr. Mehdi Asali)

There has been a widespread recognition, amongst analysts and observers of oil markets developments, that the upward trends of oil and commodities prices in the last several years (see table below); say 2003-2008; have been mainly due to a persistence excess demand for oil and other commodities over its sluggish supply. This demand driven increase of oil and commodity prices has been clearly influenced by outstanding economic performance of major developing countries particularly China and India and strengthened with an above the long-term trend economic expansion of OECD economies throughout this time period. World economy featured a robust real growth, averaging about 4.4-5.5 percent during 2003-07, associated with low inflation and low interest rate in most part of the world. 

This paper contains some results of a study in which the dynamics of petroleum markets in the Organization for Economic Cooperation and Development (OECD) is investigated through a vector auto regression (VAR)–vector error correction model. The time series of the model comprises the monthly data for the variables demand for oil in the OECD, WTI in real term as a benchmark oil price, industrial production in OECD as a proxy for income and commercial stocks of crude oil and oil products in OECD for the time period of January 1995 to September 2007. The detailed results of this empirical research are presented in different sections of the paper; nevertheless, the general result that emerges from this study could be summarised as follows: (i) there is convincing evidence of the series being non-stationary and integrated of order one I(1) with clear signs of co-integration relations between the series; (ii) the VAR system of the empirical study appears stable and restores its dynamics as usual, following a shock to the rate of changes of different variables of the model, taking between five and eight periods (months in our case); (iii) we find the lag length of 2 as being optimal for the estimated VAR model; (iv) significant impact of changes in the commercial crude and products' inventory level on oil price and on demand for oil is highlighted in our empirical study and in different formulations of the VAR model, indicating the importance of the changes in the stocks' level on oil market dynamics; and (v) income elasticity of demand for oil appears to be prominent and statistically significant in most estimated models of the VAR system in the long run, while price elasticity of demand for oil is found to be negligible and insignificant in the short run. However, while aggregate oil consumption does not appear to be very sensitive to the changes of oil prices (which is believed to be because of the so-called 'rebound effect' of oil (energy) efficiency in the macro level) in the macro level, the declining trend of oil intensity (oil used for production of unit value of goods and services), particularly when there is an upward trend in oil price, clearly indicates the channels through which persistent changes in oil prices could affect the demand for oil in OECD countries.